SÖZ, SÖZCÜK KARŞILIĞI

ad .. İsim
ad takımı : … isim tamlaması
âdeylem .. isim-fiil
adıl … zamir
adlaşmış sıfat … isimleşmiş sıfat
ayraç … parantez
ayrılma, uzaklaşma, çıkma.. … ismin -den hâli
azlık-çokluk zarfı … miktar zarfı
basit çekimli eylem … basit zamanlı fiil
belirteç … zarf
belirten … tamlayan
belirtilen. … tamlanan
belirtme, gösterme durumu. … ismin -i hâli
betimleme … tasvir etme
bileşik çekimli eylem … bileşik zamanlı fiil
bitmemiş cümle … eksiltili cümle
bulunma, kalma durumu … ismin -de hâli
cins adı … tür ismi
cümle unsuru … cümle öğesi
çekimli eylem … çekimli fiil
durum eki … hâl eki
düz cümle … kurallı cümle
düz tümleç … nesne
edilgenlik eki … -I, -n
ek eylem … ek – fiil
eylemsi … fiilimsi
gerekçe … neden, sebep
grup …. bileşik, birleşik
hece düşmesi …. ünlü düşmesi
ikizleşme …. ünsüz türemesi
geçli …. edat
ilgeç tümleci …. edat tümleci
ilgi eki
işlev …. görev
iyelik eki …. sahiplik, aitlik eki

NOKTALAMA İŞARETLERİ KONU ANLATIM (1. BÖLÜM)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımı ile ilgili bir yazım yanlışı vardır?
Yazım yanlışıyla ilgili böyle ayrıntı verilerek sorulan sorularda, İlgili yazım yanlışı bulunmalı, farklı türdeki yanlışlıklarla ilgilenilmemelidir.
Bu cümledeki numaralı yerlerin hangisine noktalama işareti konmasına gerek yoktur?
ikilemelerin, tamlamaların arasına herhangi bir noktalama işareti konulmaz.
Bazı sorularda geçen sözcüklerin anlamsal karşılığı bilinmediğinden soru çözümünde zor durumda kalınabiliyor.
Yaygın kullanılmayan bir ifade geçtiğinde som çözülemez hâle bile gelebiliyor.
Aşağıda 1981 yılından itibaren üniversiteye hazırlık sınavlarındaki Türkçe sorularında kullanılan bu tarzdaki sözler ve bunların karşılıkları sıralanmıştır.

NOKTALAMA İŞARETLERİ KONU ANLATIM

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ötekilerden farklı bir ses olayı vardır?
Ses bilgisinde görülen kurallara genel olarak “ses olayı” denir. Böyle çok bilgi isteyen sorulan doğru cevaplayabilmek için bütün ses olayları ayrıntısıyla bilinmelidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
Öncelikle ses bilgisi konusu iyi bilinmelidir çünkü ses olayına uyulmadığında yazım yanlışı olur. Ayrıca yazım kuralları öğrenilirken Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu adlı eserine bakılmalıdır.
Bu parçadaki altı çizili noktalama işaretlerinden hangisi yanlış kullanılmıştır?
Noktalama işaretlerinin kullanılabileceği yerler İyi öğrenilmeli ve böyle sorularda bütün bilginin işe yarayacağı unutulmamalıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türetilirken bir ünlü kaybına uğramıştır?
Böyle sorularda ses olayı ayrıntılı istenir, örneğin “sararmak” sözcüğünün kökü “sarı” dır ve yapım eki alınca yani türetilince “f ünlüsü düşmüştür. Ayrıca “ünlü – ünsüz” sözcükleri de gözden kaçmamalıdır.
Bu dizelerde, numaralanmış yerlerin hangisinde “ulama” vardır.
Ünsüzle biten sözcükten sonra ünlüyle başlayan sözcük gelirse ulama olur. Ancak noktalama işaretlerinin ulamaya engel olduğu unutulmamalıdır.

ANLATIM BOZUKLUKLARI KONU ANLATIMI

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yerinde kullanılmamış sözcük vardır?
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozukluğu aranır.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
Önce cümledeki anlatım bozukluğu bulunmalı sonra da uygun seçenek aranmalıdır. Yoksa seçeneklerdeki çeldirici durumlara takılma ihtimali olur. Örneğin seçeneklerde “ile yerine ve getirilerek” denir. Bu değişikliğin bir anlamı yoktur çünkü ikisi de aynı anlamı taşıyor. Yapılacak değişiklik anlatım bozukluğunu gidermeye yönelik olmalı, cümleyi güzelleştirmeye yönelik değil.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
Anlatım bozukluğu ile ilgili bolca soru çözülmelidir ki cümle okunduğu gibi yanlışlık göze çarpsın. Yoksa bütün anlatım bozukluğu kuralları tek tek düşünülmek zorunda kalınır.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Anlatım bozukluğu cümlelerine bozukluk kurallarına göre çalışmak gerekir. Bir cümledeki bozukluğu görebilmek yeterli değildir; o bozukluğun adını da söyleyebilmek gerekir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ilk kez” sözü gereksiz kullanılmıştır?
Cümlelerdeki “ilk kez” sözü çıkarılmalı ve cümle baştan sona okunmalıdır. Eğer anlam değişiyorsa o söz gereklidir, değişmiyorsa gereksizdir.
Aşağıdakilerin hangisinde, anlam belirsizliğini gidermek için cümlenin başına bir şahıs zamiri getirmek gerekir?
Bir cümlede hem ikinci tekil (sen) hem de üçüncü tekil (o) anlamı varsa o cümlede anlam belirsizliği vardır.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangi¬lerinde anlatım bozukluğu, tümleç eksikliğinden kaynaklanmaktadır?
Dikkat edilirse böyle sorularda genel olarak anlatım bozukluğu olan cümle istenmiyor, bir ayrıntı verilerek o türden anlatım bozukluğu isteniyor. Dolayısıyla soruda istenen bozukluk bulunmalıdır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat – fiil farklı görevdedir?
Sıfat – fiilin iki’ görevi vardır. Sıfat – fiil ya sıfat tamlaması kurar ya da adlaşmış sıfat olur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçen bağ – fiil ötekilerden farklı bir sorunun yanıtıdır?
Bağ – fiiller yükleme sorulan “nasıl, ne zaman, neden” sorularının yanıtı olabilir.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü tür yönüyle ötekilerden farklıdır?
Bir sözcüğün kökü, tür yönüyle isim ya da fiildir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yaklaşma durumu eki almıştır?
İsmin (-e) hâline yaklaşma ve yönelme durumu eki, ismin (İ) hâline belirtme ve gösterme durumu eki, ismin (-de) hâline bulunma ve kalma durumu eki, ismin (-den) hâline ayrılma, çıkma ve uzaklaşma durumu eki, denir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-me, -ma” eki ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?
Bu ekin iki görevi vardır: Olumsuzluk eki ve adeylem.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi bir varlığın neye ait olduğunu belirten ek almıştır?
Bir varlığın neye ait olduğunu belirten ek; aitlik, sahiplik, iyelik eki demektir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün aldığı ek ötekilerden farklıdır?
Farklı ek; yapım eki ya da çekim eki demektir. Farklı çekim eki; isim çekim eki ya da fiil çekim eki demektir. Farklı yapım eki; isim yapım eki ya da fiil yapım eki demektir.

DİL BİLGİSİ KONU ANLATIM (3. BÖLÜM)

Riller niteliğine göre üçe ayrılır: Kılış (iş) fiillerinde eylemden nesne etkilenir (atmak, bırakmak), durum fiillerinde eylemden eylemi yapan da etkilenir (uzanmak, ağlamak), oluş fiillerinde eylem kendiliğinden olur (sararmak, doymak).
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bileşik çekimli eylem vardır?
Bileşik zamanlı eylem aranır, bileşik eylemle karıştırılmamalıdır. Basit çekimli eylemde bir tane kip (zaman eki) vardır, bileşik çekimli eylemde iki tane kip vardır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem farklı görevde kullanılmıştır?
Ek eylemin iki görevi vardır. Dolayısıyla yüklemdeki ek eylemin isme mi yoksa eyleme migeldiğine bakılmalıdır.
Bu cümledeki altı çizili eylemsilerden hangisi ötekilerden farklıdır?
Sözcüğün aldığı eylemsi (fiilimsi) eki incelenir, eylemsiler üç gruptur: İsim – fiil (adeylem), sıfat – fiil (ortaç) ya da zarf – fiil (bağ eylem, ulaç).

DİL BİLGİSİ KONU ANLATIMI (2. BÖLÜM)

Cümlenin öğesiyle birlikte görev ya da tamlama sorulduğunda zaman kaybetmemek için önce öge bulunur sonra o öğenin görevine yani sözcük türüne ya da tamlamasına bakılır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı düşmüş isim tamlaması kullanılmıştır?
“Tamlayanı düşmüş isim tamlaması” demek aitlik eki almış sözcük demektir. Dolayısıyla cümlede aitlik (iyelik) eki almış sözcük aranmalıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapılmakta olan bir iş bildirilmektedir?
“Yapılmakta olan iş. bildiren ek, şimdiki zaman ekidir: -yor. Dolayısıyla yükleminde şimdiki zaman eki olan cümle aranmalıdır.
Aşağıdakilerin hangisinde anlattığı şeylerin niteliğine göre fiil, ötekilerden farklıdır?

DİL BİLGİSİ KONU ANLATIMI

Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili sözcük görevi yönüyle ötekilerden farklıdır?
Sözcüğün görevi ya da türü sorulduğunda şu sekiz başlığa bakılır: isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem, fiil. ?
Aşağıdakilerin hangisinde cümlenin anlamını pekiştiren bir zamir vardır?
Pekiştirme anlamı katan dönüşlülük zamiri (kendi) aranır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır.
İkilemeler görev yönüyle isim, sıfat ya da zarf olabilir; buna bakılmalıdır.
Aşağıdakilerin hangisinde cümlenin anlamını durum bakımından tamamlayan bir sözcük vardır.
“Cümlenin anlamı” yüklem demektir, “durum” da “nasıl” sorusunun yanıtı demektir. Dolayısıyla yükleme sorulan “nasıl” sorusuna yanıt veren sözcük bulunmalıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “için” sözcüğü “amacıyla, maksadıyla” anlamında kullanılmıştır.
Bazı ilgeç ya da bağlaç soruları böyle sorulur. En kısa yöntem şudur: Seçeneklerde “için” gördüğümüz yere “amacıyla” getirip sağlamasını yapacağız.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-le, -la” eki ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır.
Önce ilgeç ya da bağlaç olduğuna bakılır yani “-le, -la” yerine “ve” getirilebiliyorsa bağlaç; getirilemiyorsa ilgeçtir. Eğer bütün sözcükler ilgeç ise o zaman da “-le, -la” ekinin bulunduğu sözcüğün görevine bakılır; sıfat, zarf ya da isim midir, diye.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması özne görevinde kullanılmıştır.

KPSS Paragraf Konu Anlatımı

Numaralanmış yerlerden hangisine: “Numaralanmış yer” demek parantezin içi demektir yani parçadan herhangi bir cümle atılmayacak, numaranın olduğu parantezlerden birine soruda verilen cümle yerleştirilecektir.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi en kapsamlı yargıdır?
Ana düşünce olmaya uygun cümle istenmektedir. Bütün cümlelerde anlatılanı içeren yargı aranmalıdır.
Bu parça için en uygun başlık aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Bir parçada sıkça tekrar edilen sözcük ya da söz, başlık için uygundur. Ayrıca bir parçanın başlığı o parçanın konusunu yansıtan özlü sözdür.
Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Bir parçanın ana düşüncesi o paragrafta asıl anlatılmak istenen düşüncedir. Yazarın anlatmak,, vurgulamak istediği düşünce bulunmalıdır. Bu.tür sofularda ayrıntılara, örneklere, özel isimlere ve alıntılara takılmamak gerekir.
Bu parçada aşağıdaki  düşünce soruları aynı yaklaşımla çözülmemelidir.
Bu tür sorular ilerden hangisine değinilmemiştir?
Paragrafta 2  grupta incelenir:
• Bazı sorularda “değinilmemiştir, yoktur, belirtilmemiştir, söylenmemiştir, yer verilmemiştir, değildir, üzerinde durulmamıştır, yakınmamaktadır” sözü geçer. Böyle sorularda yorum yapılmaz, “parçada var mı, yok mu” diye bakılır ve seçenekler tek tek parçada bulunur.
Bazı sorularda “söylenemez, çıkarılamaz, ulaşılamaz, varılamaz, bağdaşmaz, nitelendirilemez” sözü geçer. Böyle sorularda doğru cevaba yorum yapılarak, mantık yürütülerek ulaşılır. Ancak cümledeki anlamın çizdiği çerçevenin dışına çıkmadan yorumlar yapılmalıdır.

KPSS Paragraf Konu Anlatımı

Aşağıdakilerden hangisi bir paragrafın ilk cümlesi olmaya en uygundur?
Bir paragrafın ilk cümlesi, önceki cümleleri çağrıştıran sözleri ya da bağlaçları içermemeli ve konuya başlangıç yaparak genel bir yargı niteliği taşımalıdır.
Bu sözler aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık söylenmiş olabilir?
Düşünülen soru cümlesi, paragrafın ilk cümlesiyle akış içinde olmalı ve konu bakımından paragrafla uyumlu olmalıdır.
Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf numaralanmış cümlelerden hangisiyle başlar?
Yeni bir konuya ya da konunun yeni, farklı bir yönüne değinen cümle ikinci paragrafın ilk cümlesidir, ayrıca bu cümle “paragrafın giriş cümlesi” özelliklerini taşımalıdır.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinden sonra “—” cümlesi getirilebilir?
Bu tür sorular üç grupta incelenebilir:

Numaralanmış cümlelerin hangisinden sonra: Verilen cümle, numaralanmış cümlelerin birinden sonra getirilecektir; bu cümle, düşünce akışına göre bulunmalıdır?

Numaralanmış cümlelerden hangisinin yerine: Soruda verilen cümle parçadaki cümlelerden biriyle aynı anlamdadır, bu cümle bulunmalı ve parçadaki cümle çıkarılıp yerine yeni cümle konulmalıdır?